शान्तिमन्त्राः

Every reading and recitation of an उपनिषद् should commence with recitation of the शान्तिमन्त्र associated with it. Actually उपनिषद्-s are as epilogues of Vedas. That is why they are also known as वेदान्त-s. The शान्तिमन्त्र, which is to be recited when commencing recitation of an उपनिषद् is the मन्त्र in that Veda, of which the particular उपनिषद् is वेदान्त.

In Vinobaji’s book अष्टादशी, his commentary on 18 उपनिषद्-s, one finds five शान्तिमन्त्र-s. The Vedas and the related उपनिषद्-s are detailed as follows.

(1) ऋग्वेदीयः शान्तिमन्त्रः ऐतरेय-कौषीतकी-उपनिषदोः

  • ॐ वाङ् मे मनसि प्रतिष्ठिता मनो मे वाचि प्रतिष्ठितमाविराविर्म एधि। वेदस्य म आणिस्थः श्रुतं मे मा प्रहासीरनेनाधीतेनाहोरात्रान् संदधाम्यृतम् वदिष्यामि सत्यं वदिष्यामि तन्मामवतु तद्वक्तारमवत्ववतु मामवतु वक्तारमवतु वक्तारम्
    • ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

(2) शुक्लयजुर्वेदीयः शान्तिमन्त्रः ईश-बृहदारण्यक-श्वेताश्वतर-उपनिषदाम्

  • ॐ पूर्णमदः पूर्णमिदम् | पूर्णात् पूर्णमुदच्यते | पूर्णस्य पूर्णमादाय पूर्णमेवावशिष्यते
    • ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

(3) कृष्णयजुर्वेदीयः शान्तिमन्त्रः कठ-तैत्तिरीय-नारायण-कैवल्य-ब्रह्मबिन्दु-उपनिषदाम्

  • ॐ सह नाववतु | सह नौ भुनक्तु | सह वीर्यं करवावहै | तेजस्वि नावधीतमस्तु | मा विद्विषावहै |
    • ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

(4) सामवेदीयः शान्तिमन्त्रः केन-छान्दोग्य-मैत्रायणी-उपनिषदाम्

  • ॐ आप्यायन्तु ममाङ्गानि वाक् प्राणश्चक्षुः श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च सर्वाणि | सर्वं ब्रह्म औपनिषदम् | माहं ब्रह्म निराकुर्याम् | मा मा ब्रह्म निराकरोतु | अनिराकरणमस्तु | तदात्मनि निरते ये उपनिषत्सु धर्माः | ते मयि सन्तु | ते मयि सन्तु |
    • ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

(5) अथर्ववेदीयः शान्तिमन्त्रः प्रश्न-मण्डूक-माण्डुक्य-जाबाल-आरुणिक-उपनिषदाम्

  • ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः | भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः | स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवान्सः तनूभिर्देवहितं यदायुः |
  • स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः | स्वस्ति नः पूषाः विश्वदेदाः | स्वस्ति नस्तार्क्ष्योऽरिष्टनेमिः | स्वस्ति नो बृहस्पतिर्दधातु |
    • ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥

These will have to be studied one by one.

-o-O-o-

 

 

Advertisements
This entry was posted in शान्तिमन्त्राः. Bookmark the permalink.

One Response to शान्तिमन्त्राः

  1. Dr Goel says:

    आपकी टीका टीपणी अति ज्ञानप्रद है। धन्यवाद्

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s